Paylaşım Alanı

Yangın Olgusu

Posted by: dotar | Posted on: Ocak 1st, 2012 | 0 Comments

Yangın evinizi, işletmenizi, tüm sahip olduğunuz mal varlığını bir saatten az bir sürede yok edebilir, büyük bir ormanlık alanı küle çevirebilir. Ateş aynı zamanda günümüz silahlarının en büyük dayanağıdır. Yangın her sene doğal olayların neden olduğu ölümlerden daha fazla ölümlere yol açmaktadır. Fakat aynı zamanda, ateş  insanoğlunun kontrollü şekilde kullandığında; yemek pişirmesine yardımcı, metal malzemeleri erittiği, elektrik ürettiği, ısınmada kullandığı çok çok önemli bir araçtır.

Eski inanışlara göre, Promoteheus ateşi tanrılardan bir tüp içerisinde çalıp insanlığa getirmiştir. İnsanoğlu ateşle tanıştıktan sonra asla yaşamı eskisi gibi olamamıştır. Aristo’ya göre ateş hava, toprak ve sudan sonra 4. gerekli elementten biridir. Fakat ateş bu 3 elementten farklıdır; bu 3 element milyonlarca atomun bir araya gelmesiyle oluşmuş maddenin halleridir. Ateş ise bu açıdan bir madde değildir, ateş bir maddenin kimyasal reaksiyon ile form değiştirmiş halidir. Ateşin kontrollü kullanımı günümüzden binlerce yıl önceye kadar dayandığı bildirilmektedir. Geçmiş zamanın kimyagerleri ateşin maddenin serbestliğini ilan etmesi olarak tanımlamışlardır.

Yanma dediğimiz olgu, yanıcı madde ile oksijenin belli şartlarda kimyasal reaksiyonu olarak özetlenebilir. Yanma olayının nasıl geliştiğini sıradan bir tahta-odun parçasını teorik olarak yakarak inceleyelim:

+ Öncelikle tahta parçasını uygun bir ısı kaynağı kullanarak ısıtalım, bu ısı kaynağı çok çeşitli olabilir; kibrit olabilir, odaklanmış ışık olabilir, sürtünme olabilir veya başka bir yanan malzeme olabilir.

+ Tahta parçası yaklaşık 150 ˚C sıcaklığa ulaştığında   bünyesindeki selülozun bir kısmı  ayrışacaktır.

+ Ayrışan selülozun bir kısmı gaz olarak salınacaktır. Biz bu gazı duman olarak biliriz. Bu dumanın içerisinde hidrojen, karbon ve oksijen bulunmaktadır. Tahta parçasının yüzeyinde kömürümsü bir tabaka oluşur ve ayrıca kül oluşumu da gözlenir. (Mangal kömürü dediğimiz şey de odunların bünyelerinde çok az yanabilecek gaz kalana kadar yakılmasıyla oluşur)

+ Tahta parçasından çıkan gazla (belli sıcaklığın üzerinde), oksijen birleşerek CO2, su ve diğer ürünlerden oluştururlar ki bu olaya yanma deriz.

+ Yanma kimyasal reaksiyonunun yan etkisi ısı oluşumudur.

Odun örneğinden de görülebileceği üzere yanma gaz fazında gerçekleşen bir kimyasal reaksiyon. Kısaca yanma olayının arkasındaki reaksiyonu özetlersek:

Yanacak malzeme ısıya maruz kaldıkça uçucu gazlar yaymakta, bu gazlar daha da ısındıkça, ısı etkisiyle bağları zayıflayıp kopmakta ve daha sonra bu maddeler oksijen ile birleşip yanma reaksiyonunu gerçekleştirebilmektedir. Bu birleşmenin ürünü olarak CO2, su, diğer gazlar ve ısı çıkmaktadır.

İngilizcede yangın ve ateş için tek bir kelime varken Türkçe’mizde iki ayrı kelime şeklindedir. Peki yangın nedir? Yangın kontrolden çıkmış veya çıkmaya aday yanma olayıdır.

Yangın çıkış-büyüme sebeplerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

–         Korunma önlemlerinin olmaması

–          Bilgisizlik

–          Dikkatsizlik ve ihmal

–          Kasıt ve sabotaj

–          Kaza ve arıza

–          Doğal afetler

Bu kadar teoriden sonra yangın olgusu konusu üzerinde biraz daha ilerleyerek yangın sınıflarını inceleyelim.

A Sınıfı Yangınlar
Katı madde yangınlarıdır. Bunlar odun kömür gibi maddelerdir. Soğutma ve
yanıcı maddenin uzaklaştırılması ile söndürülebilir.

B Sınıfı Yangınlar
Yanabilen sıvılar bu sınıfa girer. Benzin ve yağ gibi yanabilen sıvılardır. Soğutma (sis halinde su) ve boğma (Karbondioksit, köpük ve kuru kimyevi toz) ile söndürülebilir.

C Sınıfı Yangınlar
Likit petrol gazı, hava gazı, hidrojen gibi yanabilen çeşitli gazların yanması ile oluşan yangınlardır. Kuru kimyevi toz, gazlı söndürücü kullanarak söndürülebilir. Elektrikli makine ve hassas cihazların yangınları da bu sınıfa dahil edilebilir.

D Sınıfı Yangınlar
Yanabilen metallerin ve alaşımların (Magnezyum, Lityum, Sodyum, Seryum gibi) yanmasıyla meydana gelen yangınlardır.
Kuru kimyevi tozlar bu yangınları söndürmede kullanılırlar. Elektrik donanımlarının yanmasıyla oluşan yangınlar ayrı bir sınıf içinde değerlendirilmeyip C sınıfı yangınlar başlığı altında incelenebilir. Elektrik akımı kesilerek müdahale edilmeli ve kuru kimyevi toz kullanılmalıdır.

Yangın söndürme prensipleri, yanma olayının 3 ana elemanı arasındaki bağı yok etmekle sağlanır. Kısacası, yangın üçgeni olarak bilinen yapıyı bozarak söndürme gerçekleştirilebilir.

Yangın Söndürme Yöntemleri

Yanıcı Maddeyi Yok Etmek Oksijeni Yok Etmek(Hava ile irtibatı kesmek)

Isı Kaynağını

Yok Etmek

Yanıcı Maddeyi Ortadan Kaldırmak Oksijen Oranını Düşürmek Su ile Soğutma
Yanıcı Maddeyi Isıdan Ayırmak Boğmak Kuvvetli Üfleme
Ara Boşluğu Yaratmak Örtmek Dağıtma-Parçalama


Leave a Comment